“غر زدن” یا گلهمند بودن، پدیدهای رایج در بسیاری از سازمانها است. اما ریشه این رفتار چیست و چگونه میتوان آن را به سمت اقدام سازنده سوق داد؟ “تئوری غر” به این پرسشها پاسخ میدهد و راهی برای تغییر بنیادی در درک ما از رهبری ارائه میکند.
ریشههای “غر زدن”: انتظارات و سلب مسئولیت “آدمها چرا غر میزنند؟” شیخ زاهد الاسلام در “تئوری غر” به سه دلیل اصلی اشاره میکند:
1. احساس فاصله میان آنچه میبینند و آنچه دوست دارند ببینند: افراد وضع موجود را با ایدهآلها مقایسه میکنند و این تفاوت را حس میکنند.
2. ناتوانی در تغییر شرایط: آنها توانایی خود را در کاهش این فاصله نمیبینند.
3. انتظار از بالا: منتظرند که “یک نفر از آن بالاها” (رهبران، صاحبان اقتدار) بیاید و این فاصله را کاهش دهد یا از بین ببرد.
این انتظار ریشه در مدلهای ناکارآمد رهبری دارد که دائماً در ذهن افراد تبلیغ و تقویت میشود. در این مدل، کارکنان از خود سلب مسئولیت میکنند، زیرا احساس ناتوانی دارند و بر این باورند که مدیران ارشد باید مسئله را حل کنند. افراد به ندرت نقش خود را در ایجاد و استمرار مسائل میبینند. در نتیجه، “غر زدن” تنها کاری است که باقی میماند.
راه حل: تغییر بنیادی در درک رهبری راه حل این مشکل، تغییر بنیادی در درک ما از رهبری است. رهبری نباید با محوریت شخص یا اشخاص خاص باشد، بلکه باید چالش را در مرکز توجه قرار دهد. در این مدل جدید، که به چابکی و تطبیقپذیری بیشتر سازمان منجر میشود، همه آدمها میتوانند کار رهبری (رهبری غیررسمی) انجام دهند.
رهبر کردن همه کارکنان: از غر زدن تا اقدام هنگامی که هر یک از اعضای سازمان با یک “فاصله معنادار” (چالش) مواجه میشوند، نباید چشمپوشی کنند؛ بلکه باید خود دست به کار شوند. این مستلزم پاسخ به دو سوال کلیدی است:
1. این فاصله چه موانعی در مسیر تحقق مقصود و اهداف سازمان ایجاد کرده است؟
2. کاهش این فاصله چگونه میتواند سبب بهبود عملکرد افراد و سازمان گردد؟
پیشنهاد به همه کارکنان برای انجام “کار رهبری”: برای تحقق این تغییر، کارکنان باید:
• فاصله را در ارتباط با اهداف سازمان درک کنند.
• با شروع از دایره نفوذ خود، توجه دیگران را به این فاصله جلب کنند.
• با تمام کسانی که باید باشند تا فاصله کاهش یابد، درگیر شوند و حمایت آنها را کسب کنند، حتی اگر آن افراد متفاوت باشند و ارزشهای متفاوتی داشته باشند.
• تغییر را از خود شروع کنند.
نتیجهگیری تغییر پارادایم: با پیادهسازی این رویکرد:
• غر زدن متوقف میشود.
• حس توانمندی بالا میرود.
• تعداد زیادی افراد برای رهبری پرورش مییابند که این خود در بسیج چالشهای سازمان، واقعاً اتفاق میافتد. این همان انتقال از فرهنگ سرزنش و انفعال به فرهنگ پاسخگویی، توانمندی و اقدام سازنده است.