ایمنی روانی یک فضای کلیدی است که در آن افراد میتوانند بدون واهمه از سرزنش یا تحقیر، ایدهها، دغدغهها و حتی اشتباهات خود را آزادانه مطرح کنند. در چنین محیطی، اعضای تیم با اطمینان خاطر میدانند که به سبب پرسشگری، ریسکپذیری یا طلب بازخورد، نه مورد سرزنش قرار میگیرند و نه طرد میشوند. این مفهوم در کار امروز، به ویژه در تیمهای دورکار و پیچیده، اهمیت فزایندهای یافته است.
چرا ایمنی روانی حیاتی است؟ ایمنی روانی تنها یک مزیت فرعی نیست، بلکه مستقیماً بر موفقیت مالی و جایگاه حرفهای سازمان تأثیر میگذارد.
• افزایش خلاقیت و نوآوری: در فضای امن، افراد میتوانند ایدههای اولیه و حتی نامتعارف را بیان کنند، وضعیت موجود را نقد کنند و به استقبال ریسکهای سنجیده بروند.
• همکاری مؤثر: تیمها میتوانند با صداقت و شهامت، مشکلات را مطرح و اختلافات را سازنده حلوفصل کنند.
• یادگیری و رشد: افراد بدون ترس از خطا، تجربه میکنند، بازخورد میدهند و دریافت میکنند. این امر موجب توسعه توانمندیهای فردی و تیمی میشود.
• بهبود عملکرد: پژوهشها نشان دادهاند تیمهایی با ایمنی روانی بالاتر، نه تنها عملکرد بهتری دارند، بلکه با تعهد بیشتری روبرو میشوند.
چالشهای رسیدن به ایمنی روانی: متأسفانه، بسیاری از کارکنان به دلیل ترس از واکنش دیگران، ترجیح میدهند سکوت کنند، ایدههای نوآورانه خود را پنهان سازند و از ابراز نگرانیهایشان خودداری نمایند. این امر به ویژه برای گروههای اقلیت و کمدیده در محیط کار، چالشبرانگیزتر است.
هشت گام برای مدیران جهت ایجاد ایمنی روانی: مدیران با رعایت اصول زیر میتوانند محیط کاری امنتر و حمایتگرایانهتری را فراهم آورند:
1. ایمنی روانی را به صراحت در اولویت قرار دهید: درباره اهمیت آن با تیم گفتگو کنید و آن را به اهداف والاتر سازمان پیوند دهید. خودتان الگوی مثبت در رفتار باشید و درخواست کمک کنید.
2. بستری برای بیان آزادانه دیدگاهها فراهم آورید: با ذهنی کنجکاو به حرفها گوش دهید. حقیقتگویی را در تیم تقویت کنید و فضایی برای کوچینگ و بازخورد سازنده ایجاد کنید.
3. اصول شفاف برای برخورد با ناکامیها وضع کنید: ناکامی را فرصتی برای یادگیری و رشد ببینید، نه برای سرزنش. افراد را تشویق کنید که از ناکامیهایشان بیاموزند و یافتههایشان را با صداقت به اشتراک بگذارند.
4. بستری برای طرح ایدههای نو و حتی نامتعارف ایجاد کنید: هر چالش را با رویکردی حمایتگرایانه مطرح کنید و پرسشگری را تشویق کنید، حتی اگر ایده کامل و پخته نباشد.
5. تعارض سازنده را بپذیرید: گفتوگوی صمیمانه و سازنده را در تیم خود گسترش دهید. انتظارات تیم را درباره عواملی که ایمنی روانی را تقویت میکنند، شفاف سازید.
6. با دقت به تیم خود بنگرید و الگوهای قابل توجه را بیابید: به درک اعضا از ایمنی روانی توجه کنید. هدف خود را ایجاد ایمنی روانی پایدار برای تمام اعضا قرار دهید.
7. گفتوگو را هدفمند پیش ببرید: مهارت دادن و گرفتن بازخورد را پرورش دهید و فضایی امن برای ابراز نگرانیها ایجاد کنید. با دقت و همدلی گوش بسپارید.
8. آنچه را که خوب پیش میرود ببینید و قدر بشناسید: تعاملات مثبت و دستاوردها را برجسته کنید. بر دستاورد گروه تأکید کنید و حس ارزشمندی را در دل هر عضو تقویت کنید.
چهار مرحله ایمنی روانی: سازمانها برای ایجاد ایمنی روانی بالا، مسیری چهار مرحلهای را طی میکنند:
1. ایمنی شمول (Inclusion Safety): نیاز بنیادین انسان به ارتباط و تعلق برآورده میشود و فرد احساس پذیرش میکند.
2. ایمنی یادگیر (Learner Safety): فرد بدون بیم از خطا، میتواند پرسش کند، بازخورد بدهد و دریافت کند و تجربه کند.
3. ایمنی مشارکت (Contributor Safety): هر فرد از توانایی خود در اثرگذاری مطمئن است و میتواند قابلیتها و مهارتهایش را در راه مشارکتی اثربخش به کار بندد.
4. ایمنی چالشگر (Challenger Safety): فرد جرأت میکند وضعیت موجود را به چالش بکشد و دیدگاه خود را صریحاً ابراز کند.
نتیجهگیری: ایمنی روانی، آینه تمامنمای فرهنگ سازمانی است. دگرگونی فرهنگ سازمانی امری سهل نیست، اما حرکت به سوی سازمانی که ایمنی روانی را برای تمام اعضای خود فراهم میآورد، تلاشی ارزشمند است. با تغییرات خرد و پیوسته و بهبود روزانه، میتوان به تحولات چشمگیر دست یافت. در نهایت، هدف ایجاد فضایی است که اعضا بدون هراس، نظرات و دیدگاههای خود را آزادانه بیان کنند و سازمان توانمندی بیشتری برای سازگاری با دگرگونیها کسب کند.